Ortodoncja

Ortodoncja jest dziedziną stomatologii zajmującą się szeroko pojętymi wadami zgryzu- ich profilaktyką, diagnostyką i leczeniem. Głównym celem leczenia nie jest jednak wyprostowanie zębów, a uzyskanie optymalnych relacji pomiędzy zębami przeciwstawnymi, umożliwiających fizjologiczne funkcjonowanie narządu żucia. Nieleczona wada może doprowadzić do szeregu innych problemów stomatologicznych, takich jak patologiczne starcie zębów, uszkodzenie przyzębia, zapalenie dziąseł, próchnica, czy zaburzenia w stawie skroniowo-żuchwowym. Dzięki leczeniu ortodontycznemu możliwe jest oczywiście także poprawienie estetyki uśmiechu. Wbrew panującemu wciąż przekonaniu, leczenie aparatami rozpocząć i zakończyć sukcesem można w każdym wieku.

U najmłodszych pacjentów leczenie koncentruje się na kontroli ich wzrostu i rozwoju. Ma ono na celu nie dopuścić do wystąpienia i utrwalenia dysfunkcji (takich jak niemowlęcy typ połykania, czy ustny tor oddychania), a w przypadku ich pojawienia się wczesną interwencję, reedukację, a w efekcie niedopuszczenie do powstania wad zgryzu na ich tle.

Przyczyn powstawania wad zgryzu jest jednak znacznie więcej. Zaliczyć można do nich nieprawidłowe nawyki w okresie dzieciństwa, przebyte w tym okresie choroby, wady wrodzone i genetyczne.

W przypadku dzieci, u których narząd żucia jest w okresie intensywnego wzrostu i rozwoju, a uzębienie jest w trakcie wymiany, najczęściej wybierane są aparaty ruchome. Są to kolorowe, akrylowe płytki, wyposażone, w zależności od rodzaju wady, w różnorodne metalowe elementy wymuszające określone ułożenie tkanek miękkich lub aktywnie działające na zęby. Sumienne noszenie ich zgodnie z zaleceniami lekarza (zwykle kilkanaście godzin na dobę), prowadzi do zminimalizowania bądź całkowitego wyleczenia występującej wady.

U dzieci, które borykają się z poważniejszymi odchyleniami w zakresie budowy narządu żucia, konieczne może być wdrożenie leczenia aparatami stałymi cementowanymi na zębach. Wykorzystuje się je np. w przypadku konieczności poszerzenia kości szczęki. Istotnym jest, aby zgłosić się na kontrolę ortodontyczną przed tzw. skokiem wzrostowym (10-12 rok życia u dziewcząt, 12-14 u chłopców). Można wówczas efektywnie pokierować kierunkiem wzrostu, skracając i ułatwiając tym samym leczenie.

Dzieci po skoku wzrostowym oraz dorośli zwykle wymagają leczenia aparatem stałym cienkołukowym. Składają się one z naklejonych na zęby zamków oraz metalowego łuku. Obecnie istnieje duży wybór rodzajów aparatów, tak, że nawet pacjent, któremu bardzo zależy na estetyce znajdzie dla siebie odpowiednie rozwiązanie.

Leczenie ortodontyczne jest leczeniem długotrwałym i wielowizytowym. Podczas pierwszego spotkania wykonywane jest dokładne badanie, zdjęcia zębów oraz twarzy pacjenta (jako istotny element dokumentacji, umożliwiający śledzenie postępów w leczeniu) oraz wyciski, na podstawie których odlewane są modele diagnostyczne. Pacjent jest kierowany również na zdjęcie boczne czaszki. Na podstawie RTG oraz modeli lekarz ortodonta układa plan postępowania i przedstawia wraz z przewidywanym czasem oraz kosztem leczenia podczas drugiej wizyty. Wówczas informuje również o typach aparatów do wyboru, sugerując przy tym zwykle najlepsze rozwiązanie, pozostawiając jednak ostateczną decyzję pacjentowi. Obecnie stosowane są aparaty klasyczne metalowe, estetyczne, a także samoligaturujące, lingwalne oraz systemy praktycznie niewidocznych nakładek, jak np. Invisalign. Podczas kolejnego spotkania aparat zakładany jest na zęby, wyjaśniane są zasad higieny, pacjent informowany jest o możliwości wystąpienia krótkotrwałych dolegliwości oraz konieczności okresowych kontroli (zwykle co 6-8 tygodni).

Wizyty kontrolne polegają na sprawdzeniu przez lekarza postępu leczenia oraz odpowiedniej aktywacji aparatu. Należy pamiętać, że to lekarz, a nie aparat, leczy wadę zgryzu i tylko dzięki odpowiedniemu algorytmowi postępowania możliwe jest uzyskanie pożądanego efektu. Nie zgłaszanie się na kontrole powoduje znaczne wydłużenie czasu noszenia aparatu, a co za tym idzie, zwiększenie kosztów.

Po okresie leczenia aktywnego aparat jest zdejmowany. Aby ustabilizować i zachować efekty leczenia konieczne jest jednak leczenie retencyjne. W przypadku aparatu ruchomego, on sam, nieaktywny, pozostaje aparatem retencyjnym. W przypadku aparatu stałego na powierzchnie językowe/ podniebienne zębów siecznych naklejany jest retainer, czyli cienki drucik mający na celu zachowanie uzyskanej pozycji zębów. Stosowane są również specjalne szyny do noszenia w nocy.

Wyleczenie przy pomocy aparatów możliwe jest w przypadku większości wad zgryzu, jednak w leczeniu wad morfologicznych zwykle konieczna jest pomoc chirurga szczękowo-twarzowego.